Podstawowe akty prawne:

 

• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, szczególnie art. 129 – 136 (Dz. U. z roku 2003, Nr 58, poz. 515 z późn. zm.),
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. z roku 2003, Nr 14, poz. 144, ost. zm. Nr 230/2003, poz. 2310),
• Rozporządzenie Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych, szczególnie § 111 (Dz.U. Nr 170, poz. 1393).

Policjant jest uprawniony do wydawania wiążących poleceń i sygnałów wszystkim uczestnikom ruchu drogowego.

Polecenia i sygnały mogą być wydawane przez policjanta pieszego, znajdującego się w pojeździe lub na pojeździe, jadącego wierzchem, jak również znajdującego się na pokładzie statku powietrznego (śmigłowca, samolotu).

Policjant umundurowany w warunkach dostatecznej widoczności podaje sygnały tarczą do zatrzymywania pojazdów lub ręką, a w warunkach niedostatecznej widoczności - latarką ze światłem czerwonym albo tarczą do zatrzymywania pojazdów ze światłem odblaskowym lub światłem czerwonym. Jest on uprawniony do zatrzymania każdego pojazdu w każdym miejscu i czasie bez względu na to czy dysponuje radiowozem czy też nie; istotna dla uprawnień jest jego łatwa rozpoznawalność, czyli umundurowanie (art. 6 ust. 2 Ustawy Prawo o ruchu drogowym). Jednak należy przyjąć że warunek łatwej rozpoznawalności jest spełniony również wówczas, gdy policjant podejdzie do stojącego pojazdu i okaże kierowcy legitymację służbową w sposób umożliwiający jej odczytanie.

Policjant nie umundurowany jest uprawniony do zatrzymania kierującego pojazdem przez całą dobę ale wyłącznie na obszarze zabudowanym i pod warunkiem posługiwania się tarczą do zatrzymywania pojazdów (tzw. lizakiem), a w warunkach niedostatecznej widoczności - latarką ze światłem czerwonym albo tarczą ze światłem odblaskowym lub czerwonym.

Policjant używający pojazdu samochodowego lub śmigłowca może podawać kierującemu pojazdem polecenia do określonego zachowania się za pomocą urządzeń nagłaśniających, sygnalizacyjnych lub świetlnych. W szczególności, jadąc radiowozem za innym pojazdem może dawać kierującemu polecenie do zatrzymania również poprzez krótkotrwałe włączenie niebieskiego światła błyskowego i sygnału dźwiękowego o zmiennym tonie.

Polecenie do zatrzymania pojazdu podaje się z dostatecznej odległości, w sposób zapewniający jego dostrzeżenie przez kierującego pojazdem oraz bezpieczne zatrzymanie w miejscu wskazanym przez policjanta. Miejsce zatrzymania pojazdu może być wyznaczone przez ustawienie znaku "stój - kontrola drogowa".

Pojazd powinien być zatrzymany w miejscu, gdzie nie utrudnia to ruchu i nie zagraża jego bezpieczeństwu. Jeżeli te warunki są spełnione i istnieje taka potrzeba, pojazd może być zatrzymany również w miejscu, w którym zatrzymywanie jest zabronione (np. poprzez znak zakazu B-36). Wyjątek stanowi pojazd zatrzymywany po pościgu policyjnym lub taki pojazd, co do którego zachodzi podejrzenie, iż bezpośrednio zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego ze względu na swój stan techniczny lub zachowanie kierującego. W celu dojazdu do wyznaczonego miejsca, policjant może wydać kontrolowanemu uczestnikowi ruchu polecenie jazdy za pojazdem policyjnym.

W przypadku podania przez funkcjonariusza sygnału do zatrzymania pojazdu kierujący tym pojazdem jest obowiązany:

1. zatrzymać pojazd;
2. trzymać ręce na kierownicy i nie wysiadać z pojazdu, chyba że zażąda tego kontrolujący;
3. na polecenie kontrolującego:
   • wyłączyć silnik pojazdu,
   • włączyć światła awaryjne.

Kierujący pojazdem lub pasażer pojazdu mogą wysiadać z kontrolowanego pojazdu wyłącznie za zezwoleniem kontrolującego.

Policjant, po zatrzymaniu pojazdu, podaje kierującemu stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę zatrzymania, a ponadto:

1. policjant umundurowany okazuje legitymację służbową na żądanie kontrolowanego uczestnika ruchu,
2. policjant nie umundurowany okazuje legitymację służbową bez wezwania.

Policjant może pominąć tą procedurę w przypadkach gdy:

1. pojazd zostaje zatrzymany w wyniku prowadzonego pościgu,
2. zatrzymuje pojazd, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że pochodzi z przestępstwa,
3. jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że w aucie znajdują się osoby, które popełniły przestępstwo.

W tych przypadkach, policjant nakazuje kierującemu pojazdem lub pasażerowi pojazdu opuścić pojazd, stanąć w rozkroku i oprzeć ręce na dachu (boku) pojazdu lub położyć się na pasie drogowym twarzą do ziemi.

Legitymację służbową okazuje się w sposób umożliwiający kontrolowanemu uczestnikowi ruchu odczytanie numeru służbowego policjanta oraz nazwy organu, który wydał legitymację.

Przystępując do czynności kontrolnych policjant może wydać polecenie unieruchomienia silnika pojazdu.

W przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa lub uwarunkowanych charakterem kontroli policjant może wydać kierującemu pojazdem lub pasażerowi pojazdu polecenie opuszczenia pojazdu.

Do pojazdu policyjnego uczestnik ruchu może być wpuszczony tylko w razie konieczności:

1. udzielenia pomocy choremu lub rannemu,
2. doprowadzenia do jednostki Policji, izby wytrzeźwień lub placówki służby zdrowia,
3. poddania badaniu w celu ustalenia zawartości w organizmie alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, jeżeli wykonanie tej czynności w innych warunkach byłoby niemożliwe lub mogłoby zakłócić porządek,
4. okazania przebiegu zarejestrowanego wykroczenia,
5. przeprowadzenia czynności procesowych.

Policjant, zatrzymując dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdami lub jego używania, wydaje pokwitowanie.

Policjant może kierować kontrolowanym pojazdem w zakresie posiadanego uprawnienia do kierowania pojazdami, jeżeli jest to niezbędne dla dokonania sprawdzenia stanu technicznego pojazdu, a w szczególności skuteczności działania hamulców, albo sprawdzenia masy lub nacisku osi pojazdu.

Dokonanie sprawdzenia zapisów urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy oraz postoju policjant potwierdza odciskiem pieczęci na tarczy tego urządzenia.

Straż Miejska (Gminna)

Strażnicy straży gminnych (miejskich) są uprawnieni do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego tylko w odniesieniu do:

1. kierujących pojazdami:
   • niestosujących się do zakazu ruchu w obu kierunkach,
   • niestosujących się do wskazań sygnalizacji świetlnej,
   • przekraczających dozwoloną prędkość;

lecz w punktach b i c mogą to robić wyłącznie przy użyciu urządzeń samoczynnie rejestrujących wykroczenie (np. fotoradarów) i wówczas nie mają uprawnień do zatrzymywania pojazdów (wzywają właściciela do siedziby Straży)

Mogą natomiast zatrzymywać pojazdy i uczestników ruchu jedynie naruszających przepisy o:

1. zatrzymaniu lub postoju pojazdów,
2. ruchu motorowerów, rowerów, pojazdów zaprzęgowych oraz o jeździe wierzchem lub pędzeniu zwierząt,
3. ruchu pieszych.

W ramach wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego strażnicy straży gminnych (miejskich) są upoważnieni do:

1. sprawdzania dokumentów wymaganych w związku z kierowaniem pojazdem lub jego używaniem;
2. usuwania, przemieszczania lub blokowania pojazdów w przypadkach i w trybie określonym w odrębnych przepisach;
3. używania urządzeń samoczynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości lub niestosowanie się do sygnalizacji świetlnej

Strażnicy straży gminnych (miejskich) są upoważnieni do zatrzymywania kierującego pojazdem na obszarze zabudowanym przez całą dobę, a poza obszarem zabudowanym - tylko od świtu do zmierzchu i wtedy, kiedy dysponują pojazdem samochodowym oznakowanym emblematem właściwej straży gminnej (miejskiej).

Zatrzymanie pojazdu w przypadku, gdy kierujący naruszył zakaz ruchu w obu kierunkach, może nastąpić wyłącznie na drodze, na której obowiązuje ten zakaz.

Strażnicy straży gminnych (miejskich) w związku z wykonywaniem czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego są obowiązani do czasu przybycia Policji uniemożliwić kierowanie pojazdem osobie, co do której istnieje uzasadnione podejrzenie, że znajduje się ona w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu.